Nummers <1> t/m <10> in de tekst corresponderen met nummers op de kaart.

De wandeling begint rechtsonder op de kaart. Klik op de kaart!

…van Delfshaven over de Mathenessedijk naar Spangen.

Delfshaven

Tramhalte lijn 4, 8 (Spanjaardstraat/Delfshaven Metro)

De Wandeling begint op de hoek Schiedamseweg/Mathenesserdijk. Vanaf de Schiedamse Weg steken we de Mathenesserdijk in.

<1>

De Mathenesserdijk maakte deel uit van de Schielandse Hoge Zeedijk, die hier een wending in Noordelijke richting maakt. Mathenesse. De naam Mathenesse verwijst naar een ambachtsheerlijkheid die al in 1276 wordt genoemd. Binnen deze ambachtsheerlijkheid lagen de polders oud- en nieuw Mathenesse, die respectievelijk ten noorden en ten zuiden van de huidige Schiedamse weg lagen. De Schiedamse weg is in 1909 aangelegd als alternatieve brede route naar Schiedam. Tot die tijd had de Mathenesserdijk die functie.

Op nr 438 (Restaurant Soif) is in 1896 gebouwd als de Herberg Vergulde Zwaan. Een gevelelement herinnert hier nog aan. In deze herberg werden vaak openbare verkopen gehouden. Op nr. 430 staat een pand met Art Nouveau-gevel uit begin 20^e eeuw. Voorbeelden van neo-renaissance vinden we op nr. 436 (uit 1896) en 481 (1900). Op de hoek met de Noordschans staan de restanten van de molen "de Graankorrel" uit 1716. Omdat de molen op de Schielandse Hoge Zeedijk staat (nu Mathenesserdijk), moest het Hoogheemraadschap toestmeming verlenen voor de bouw.  De molen kreeg aanvankelijk de naam Rouketel. Deze naam verwijst naar de moutwijnindustrie. In een rouw- of ruwketel wordt het uitgegiste beslag ter winning van alcohol in een distilleerketel (de ruwketel) afgestookt. De molen veranderde een aantal keren van naam. Vanaf 1868 kreeg hij zijn huidge naam. In 1921 verloor de molen zijn wieken in een storm. Sinds die tijd wacht het op een renovatie. De Noordschans maakt deel uit van een verdedigingswerk uit 1572 en vormde tot begin 20^e eeuw de noordrand van Delfshaven.

We lopen rechtdoor over de Mathenesserdijk.

Op nr. 455 staat een Rooms-Katholiek schoolgebouw (nu ingebruik door het GK van Hogendorpcollege; oorspronkelijk St Agnes- en St Annaschool). Het gebouw is in 1926 in gebruik genomen en bood onderdak aan twee katholieke lagere scholen voor meisjes. Eén school (gratis) voor arme kinderen (St Agnes) en één met schoolgeld voor de kinderen uit de gegoede burgerij (St Anna). De school is gebouwd in 1924/25 en ontworpen door architect A.J. Kropholler in de stijl van de Delftse School. Karakteristiek voor Kropholler is het ambachtelijke metselwerk van baksteen en het gebruik van natuursteen en graniet. De gevelreliëfs zijn van J. Zijl. De school is het laatste deel wat rest van het complex van scholen rond de R.K. St. Anthonis Abt kerk, dat ook een pastorie en een klooster omvatte.

Bij de Spangense kade rechts naar beneden afdalen.

<2>

Aan de overkant van de Delfshavense Schie, die de verbinding tussen Overschie en Delfshaven vormt en aan het eind van de 14^e eeuw is aangelegd, zien we de contouren van wat er over is van de bebouwing (o.a. twee woontorens) van het Mathenesserplein. In het midden van de jaren twintig had de gemeente meer behoefte om eenheid in de bebouwing te krijgen. In 1926 werd een schoonheidscommissie ingesteld. Voor de bebouwing van de Mathenesserweg en het Mathenesserplein werden Brinkman en Van der Vlugt aangezocht om de ontwerpen van verschillende ontwikkelaars op elkaar af te stemmen. Het ontwerp van J.H. van den Broek werd in hoge mate bepaald door verkeerskundige overwegingen: de brug, het wegenstelsel en het hoogteverschil t.o.v. de lagergelegen Aelbrechtskade. De twee torens vormen een poort naar de stad. Ook de hoogbouw in het verlengde van de as van de brug bepalen de entree tot de stad. De wijk verpauperde in de jaren 80 en 90 sterk. Rond de eeuwwisseling is het complex deels gerenoveerd, deels vernieuwd en deels gereconstrueerd.

Bij de Mathenesserbrug gaan we de trap op. We steken de straat over en vervolgen de Mathenesserdijk (tramlijn naar links volgen).

Tramhalte lijn 21, 23

Aan de rechterhand ligt de wijk Spangen. De wijk dankt haar naam aan de Spangense of Spaanse Polder. Hier in de buurt heeft ook vanaf 1310 het slot Spangen gestaan. In 1572 is het slot door de Spanjaarden verwoest.

In 1918 werd hier met stratenaanleg begonnen. De polder was gemeentebezit en de gemeente had dus alle ruimte om haar eigen beleid te voeren. Er werd gekozen voor een opzet met een centraal plein van waaruit straten straalsgewijs de wijk in lopen. Voor diverse blokken werden architecten als Oud en Brinkman aangezocht. Er wordt veel met aaneengesloten woningblokken gewerkt met gemeenschappelijke voorzieningen als CV, badhuis, wasruimte en fietsenstalling.

We lopen tot aan het P.C. Hooftplein en gaan rechtsaf.

<3>

Dit is het centrale plein van waaruit men de wijk binnengaat en straten de wijk in lopen. Links van het plein aan de Mathenesserdijk staat het Spiekmanmonument. Spiekman was mede-oprichter van de SDAP en gemeenteraadslid en deed veel voor de verbetering van de huisvesting van de arbeiders.

We lopen het P.C. Hooftplein af en gaan rechts de Da Costastraat in.

Begin jaren negentig dreigde Spangen ten onder te gaan aan een combinatie van verwaarlozing, verpaupering, drugsoverlast en criminaliteit. Dit werd nog versterkt door het verdrijven van drugsverslaafden uit de binnenstad en het sluiten van de drugsopvang "Perron Nul" bij het Centraal Station. Veel van de drugsoverlast verplaatste zich met name naar Spangen. De vele verwaarloosde en leegstaande panden (die op renovatie stonden te wachten) waren een dankbaar onderkomen voor verslaafden en dealers. Een initiatiefgroep van bewoners onder leiding van Annie Verdoold bracht de crisissituatie onder de aandacht van de burgemeester, waarop de stadsvernieuwing en drugsbeleid voor dit stadsdeel in een stroomversnelling kwamen. Nu zijn veel panden gerenoveerd of vervangen door nieuwbouw. De Da Costa straat is daar een goed voorbeeld van.

We gaan links de Nicolaas Beetsstraat in.

Hier zien we het nieuwbouwcomplex voor de Basisschool Kasteel Spangen, gecombineerd met woningbouw.

We gaan weer linksaf de Spartastraat in.

<4>

We komen nu langs het stadion van de voetbalvereniging Sparta. Sparta is de oudste club in het betaalde voetbal. De club werd in 1888 opgericht. In 1959 wordt Sparta voor het laatst kampioen. Op Europees terrein heeft Sparta een bescheiden erelijst. In het seizoen 83/84 wint het van HSV uit Hamburg maar wordt een ronde later door Borussia Möndchengladbach uitgeschakeld. De prestaties van Sparta in de eredivisie zijn op zijn best wisselvallig te noemen. Soms in degradatiegevaar, soms uitschieters naar boven, zoals de zesde plaats in 1996, toen ook een finaleplaats in de Amstelcup werd bereikt. In 2002 degradeert de club voor het eerst in zijn bestaan uit de eredivisie.  Sinds 1916 voetbalt de club in "Het Kasteel", al voordat de wijk Spangen was gebouwd. Het stadion was een ontwerp van de architecten De Roos en Overeynder. Gedurende het seizoen 1998/99 wordt het stadion grondig verbouwd. Het veld is 90 graden gedraaid en het stadion krijgt drie moderne tribunes. De voorzijde van het stadion uit 1916 blijft gelukkig behouden.

Tramhalte lijn 8

We lopen de Spartastraat uit en gaan links de Van Lennepstraat in. We steken de Bilderdijkstraat over en vervolgen de Van Lennepstraat tot de Potgieterstraat die we rechtsaf inslaan. Dan gaan we links de poort door van de Justus van Effenstraat.

<5>

Het Justus van Effenblok van M. Brinkman uit 1921 was een experiment voor moderne achitectonische vormgeving. Het rekende af met de tot dan toe veel toegepaste alkoofwoningen. Dit waren goedkope, door speculanten (zonder architect) gebouwde huizen met een onverlichte tussenkamer (alkoof). Die alkoof werd als oorzaak van veel sociale problemen gezien, met name op het gebied van hygiëne en ventilatie. Het gaat hier om een blok van 150 x 80 meter met vier binnenstraten en 264 woningen. De gebouwen hebben vier verdiepingen met etagewoningen op de begane grond en eerste verdieping. Op de derde en vierde woonlaag zijn maisonnettes, bereikbaar via een doorlopende galerij die tot 3 meter breed is. Met twee goederenliften konden bakkers en melkboeren met hun karren op de bovenstraat komen. De ingangen tot alle woningen bevinden zich aan de binnenzijde van het blok (m.u.v. de Potgieterstraat). Het gebouw dat dwars door het blok loopt huisvestte vroeger de gemeenschappelijke voorzieningen, zoals de CV, het badhuis, de wasruimte en speelterras voor kinderen. Er was aanvankelijk veel kritiek op de plannen: ze zouden on-Hollands zijn, te collectief en de voorzieningen werden als te duur ervaren. Ook de toepassing van een galerij zou kunnen leiden tot "gevaren van moreelen aard". De galerij is van grote invloed geweest op de woningbouw in de perioden erna. In 1994 is begonnen met renovatie. Twee maisonnettes zijn samengevoegd tot een vijfkamer woning. De galerij is hersteld en deels vervangen. Het complex is nog steeds autovrij.

We verlaten het blok aan de Jan Luykenstraat en gaan rechtsaf. Vervolgens lopen we links de Spaanse bocht in. Bij het speelplein gaan we de trap op naar boven.

<6>

We staan nu op het Marconiplein. Voor ons zien we de drie torens van het Europoint complex uit 1975. Twee torens zijn in gebruik door de gemeente. De rechter toren is verhuurd.

Marconiplein

Tramhalte Marconiplein: lijnen 4, 8, 21, 23

We lopen langs het Metro/Tram station in de richting van het Europoint. We houden rechts aan en lopen naar het stoplicht. We steken de Tjalklaan over.

<7>

Rechts zien we het Witte Dorp. In 1922 werd het als noodvoorziening gebouwd door JP Oud. 25 jaar zou het mee moeten waarna het gesloopt zou worden. Pas in 1985 besluit de gemeente tot sloop en nieuwbouw. Dit wordt door stedenbouwers betreurd. Het centraal gelegen plein met wilgen is behouden, alsmede de door de hechte bewonersgemeenschap gekoesterde dorpse sfeer. Onder aan de dijk aan de Aakstraat staat de directiekeet, een ontwerp van JP Oud uit 1923. Dit is een replica van de originele keet voor de bouwdirectie tijdens de bouw van het Witte Dorp. De keet bleef na de voltooiing van de wijk staan en deed een tijd dienst als winkel. Tijdens de oorlog werd de inmiddels verwaarloosde keet opgestookt. Tijdens de renovatie van het Witte Dorp in 1989 is de replica naast de wijk geplaatst. Het is naast café de Unie (Mauritsweg) het enige bouwwerk van Oud in Rotterdam, waarin hij getuigd van zijn lidmaatschap van de kunstgroep "De Stijl". Het gebouw bestaat uit drie ineengeschoven delen elk in zijn eigen kleur.

We vervolgen de Schiedamseweg en steken bij het stoplicht linksaf over. We gaan vervolgens de eerste straat rechts de Marconistraat in.

<8>

We komen nu bij de Rotterdamse Citrusveiling. Een gebouw van Maaskant uit 1955. De havens in deze omgeving zijn vrijwel uitsluitend in gebruik voor de overslag van fruit. Het expressieve gebouw heeft een min of meer open hal en grappig zijn ook de erkervormige telefoonscelletjes op de tweede etage, van waaruit de handelaren konden bellen met hun afnemers. In het gebouw werd het fruit partijgewijs geclassificeerd en geveild.

We lopen terug naar het Metrostation Marconiplein.

<9>

Marconiplein

Tramhalte Marconiplein: lijnen 4, 8, 21, 23